Atlarda diş bakımı: törpüleme, kontroller ve uyarı işaretleri

Diş törpüleme nedir, atlar neden buna ihtiyaç duyar?

Merck Veterinary Manual, atların dişlerinin yaşamları boyunca sürmeye devam ettiğini ve bunun otlamadan kaynaklanan aşınmayı telafi ettiğini belirtir. Dişler eşit biçimde aşınmadığında, törpüyle düzeltilmesi gereken keskin kenarlar oluşabilir. Bu işleme diş törpüleme denir ve veterineriniz bunu yapabilir.

Extension Horses'ın diş törpüleme hakkındaki makalesi, bu işlemin azı ve küçük azı dişlerinin keskin kenarlarını törpülemek olduğunu ve dil ile ağız yaralanmalarını önlemeye yardımcı olduğunu ekler. Merck, üst azı dişlerindeki keskin kenarların yanağın içini kesebileceğini ve diş sorunu olan bir atın gemi kabul etmekte isteksiz olabileceğini de belirtir.

Yaşa göre bakım sıklığı

Merck, atların dişlerinin yılda en az bir kez veteriner tarafından kontrol edilmesi gerektiğini, yaşlı atların ise daha sık kontrole ihtiyaç duyabileceğini belirtir. Beslenme türüne göre, merada otlayan atların genellikle yılda bir koruyucu bakıma, ahırda tutulan ve kuru ot ile tahılla beslenen atların ise genellikle yılda en az iki kez ağız muayenesine ve bakıma ihtiyaç duyduğunu söyler. Kalıcı dişlerin çıktığı yaklaşık 2½ ile 5 yaş arasında da diş kenarlarının yılda iki kez törpülenmesi gerektiğini belirtir.

University of Connecticut, yaşa göre şu takvimi verir:

• Doğumdan 18 aya kadar: doğumsal kusurlar, dişlerin sürmesi ve sivri uçlar için yılda en az bir kez.
• 18 ile 52 ay arası: yılda iki kez. Diş sürme kistleri, gevşemiş süt dişi kapakları ve geme engel olan kurt dişleri kontrol edilir.
• 4 ile 10 yaş ve 10 ile 18 yaş arası: yılda bir kez; kapanış dengesi, sivri uçlar ve dalgalı diş dizilimine yol açabilen aşınma kontrol edilir.
• 18 yaş ve üzeri: sık ağız muayenesi gerekebilir. Makalede periodontal hastalığın görülme oranı yüzde 60 ile 80 olarak verilir; ayrıca diş taşı, gevşek dişler ve yaşlı atlara uygun bir beslenme düzenine olası ihtiyaç belirtilir.

Diş ağrısının belirtileri

Merck, tipik belirtileri yem yerken zorlanma veya yavaşlama, soğuk su içmeye isteksizlik, çiğnerken durup yeniden başlama ve başı bir yana eğik tutma olarak sıralar. At, yemi topak hâline getirip kısmen çiğnenmiş olarak ağzından düşürebilir. Ayrıca yemi çiğnemeden yutabilir; bu da hazımsızlığa, koliğe veya yemek borusu tıkanmasına yol açabilir. Dışkıda çiğnenmemiş tahıl görülebilir.

Merck ve Extension makalesindeki diğer belirtiler kilo kaybı, ağız kokusu, salya akması, ağızdan kan gelmesi, baş sallama veya geme direnme ve tek burun deliğinden kötü kokulu akıntıdır. Enfeksiyon yüz veya çenede şişliğe neden olabilir. Bunlardan herhangi birini görürseniz veterinerinizi arayın. Bizim önerimiz, şişlik, kanama veya burun akıntısı varsa beklememenizdir.

Muayenenin kapsamı ve sedasyon

Merck, diş sorunundan şüpheleniliyorsa kapsamlı bir fiziksel muayenenin ardından ağız ve dişlerin ayrıntılı olarak incelendiğini belirtir. Bunu etkili biçimde yapabilmek için veteriner sakinleştirici verebilir; bazı atlarda genel anestezi gerekebilir. Koruyucu diş bakımı çoğu zaman basitçe hareketleri kısıtlayarak veya sakinleştirici ve ağrı kesici ilaçlarla yapılabilir.

Muayene sırasında veterinerinize işlem sonrası bakımı sorun. Bizim önerimiz üç şeyi sormanızdır: atın ne zaman yem yiyebileceği, hangi ağrı belirtilerini izlemeniz gerektiği ve bir sonraki kontrolün ne zaman yapılacağı.

Veteriner mi, at diş hekimi mi?

University of Connecticut, bazı eyaletlerde diş işlemlerini yalnızca veterinerlerin yapmasına izin verildiği ve at diş hekimleri için sertifika zorunluluğu olmadığı konusunda uyarır; bu nedenle evrensel bir kalite standardı yoktur. Veteriner olmayan diş hekimleri için International Association of Equine Dentistry üyeliğinin, veterinerler için ise American Veterinary Dental Society üyeliğinin kontrol edilmesini ve randevu almadan önce diş hekiminin başka bir müşterinin atı üzerinde çalışmasının izlenmesini önerir.

Aynı makale, atınızın diş işlemlerini kendiniz yapmaya çalışmamanızı söyler.

Neleri kaydetmeli?

Bu, bizim önerimizdir. Her ziyarette tarihi, işlemi kimin yaptığını, ata sakinleştirici verilip verilmediğini, muayene bulgularını, hangi dişlerin törpülendiğini veya çekildiğini ve bir sonraki muayene tarihini yazın. Mümkün olduğunda atın kilosunu ve vücut kondisyonunu da ekleyin; çünkü kilo kaybı diş sorununun belirtilerinden biridir.

Makbuzu ve varsa yazılı raporu saklayın. Diş bakım geçmişi yeni bir veterinere veya alıcıya yardımcı olur. Kilo kaybeden ve çiğnediği yemleri ağzından düşürmeye başlayan bir atın kayıtları, veterinere neyin ne zaman değiştiğini gösterir.