Gebitszorg bij paarden: vijlen, controles en waarschuwingssignalen

Wat gebitsvijlen is en waarom paarden het nodig hebben

Volgens het Merck Veterinary Manual blijven de tanden van een paard het hele leven doorkomen, wat de slijtage door grazen compenseert. Als de tanden ongelijkmatig slijten, kunnen er scherpe randen ontstaan die met een rasp moeten worden gladgemaakt. Dit heet gebitsvijlen en je dierenarts kan het doen.

Een artikel van Extension Horses over het vijlen van het gebit voegt toe dat daarbij de scherpe randen van de kiezen en premolaren worden weggevijld, en dat dit letsel aan tong en mond helpt voorkomen. Merck voegt toe dat scherpe randen aan de bovenkiezen de binnenkant van de wang kunnen beschadigen, en dat een paard met een gebitsprobleem het bit mogelijk niet wil aannemen.

Hoe vaak, per leeftijd

Volgens Merck moet een dierenarts het gebit van paarden minstens één keer per jaar controleren, en hebben oudere paarden mogelijk vaker een controle nodig. Wat voer betreft stelt Merck dat paarden die op de weide grazen meestal jaarlijks preventieve zorg nodig hebben, terwijl paarden op stal die hooi en graan krijgen meestal minstens twee keer per jaar mondonderzoek en verzorging nodig hebben. Merck stelt ook dat de randen twee keer per jaar moeten worden gevijld terwijl het blijvende gebit doorkomt, van ongeveer 2½ tot 5 jaar.

De University of Connecticut geeft een schema per leeftijd:

• Geboorte tot 18 maanden: minstens één keer per jaar, voor aangeboren afwijkingen, het doorkomen van tanden en scherpe punten.
• 18 tot 52 maanden: twee keer per jaar. Controle op eruptiecysten, losse melktandkappen en wolfstanden die het bit hinderen.
• 4 tot 10 jaar en 10 tot 18 jaar: één keer per jaar, met controle op de balans van het gebit, scherpe punten en slijtage die tot een golfgebit kan leiden.
• 18 jaar en ouder: mogelijk zijn frequente mondonderzoeken nodig. Het artikel noemt parodontale aandoeningen bij 60 tot 80 procent, naast tandsteen, losse tanden en een mogelijke behoefte aan een dieet voor oudere paarden.

Tekenen van gebitspijn

Merck noemt als klassieke tekenen moeite met of traagheid bij het eten, niet willen drinken van koud water, steeds stoppen en weer beginnen met kauwen en het hoofd naar één kant houden. Een paard kan proppen maken: het vormt dan een bal van het voer en laat die halfgekauwd vallen. Het kan ook ongekauwd voer doorslikken, wat tot spijsverteringsproblemen, koliek of slokdarmverstopping kan leiden. In de mest kan ongekauwd graan te zien zijn.

Andere tekenen die Merck en het voorlichtingsartikel noemen zijn gewichtsverlies, slechte adem, kwijlen, bloed uit de mond, hoofdschudden of verzet tegen het bit, en een stinkende uitvloeiing uit één neusgat. Een infectie kan zwelling van het gezicht of de kaak veroorzaken. Bel je dierenarts als je een van deze tekenen ziet. Ons advies is om bij zwelling, bloeding of neusuitvloeiing niet af te wachten.

Wat het onderzoek inhoudt, en sedatie

Volgens Merck volgt bij een vermoeden van een gebitsprobleem na een grondig lichamelijk onderzoek een gedetailleerd onderzoek van de mond en het gebit. Om dit goed te kunnen doen, kan de dierenarts een kalmerend middel geven. Sommige paarden hebben algehele anesthesie nodig. Preventieve gebitsverzorging kan vaak worden uitgevoerd door het paard eenvoudig vast te houden of met kalmerende middelen en pijnstilling.

Vraag je dierenarts tijdens het bezoek naar de nazorg. Ons eigen advies is om drie dingen te vragen: wanneer het paard mag eten, op welke tekenen van pijn je moet letten en wanneer een hercontrole nodig is.

Dierenarts of paardentandarts?

De University of Connecticut waarschuwt dat in sommige staten alleen dierenartsen tandheelkundige ingrepen mogen uitvoeren, en dat een paardentandarts niet gecertificeerd hoeft te zijn. Er is dus geen universele kwaliteitsnorm. Het artikel raadt aan om bij tandartsen die geen dierenarts zijn het lidmaatschap van de International Association of Equine Dentistry te controleren, en bij dierenartsen dat van de American Veterinary Dental Society. Ook raadt het aan om vóór het maken van een afspraak te kijken hoe de tandarts aan het paard van een andere klant werkt.

Hetzelfde artikel stelt dat je niet zelf tandheelkundige ingrepen bij je paard moet proberen uit te voeren.

Wat je vastlegt

Dit is ons eigen advies. Noteer bij elk bezoek de datum, wie de behandeling uitvoerde, of het paard gesedeerd was, wat het onderzoek uitwees, wat er is gevijld of getrokken en de datum van het volgende onderzoek. Voeg waar mogelijk het gewicht en de lichaamsconditie van het paard toe, want gewichtsverlies is een van de tekenen van gebitsproblemen.

Bewaar de factuur en eventuele schriftelijke verslagen. De gebitshistorie helpt een nieuwe dierenarts of een koper. Een dossier van een paard dat is afgevallen en proppen is gaan maken, laat de dierenarts zien wat er is veranderd en wanneer.