Atlarda parazit tedavisi: dışkıda yumurta sayımı ve hedefli kontrol

Dönüşümlü programlar neden artık tercih edilmiyor?

Equine Veterinary Journal'da yayımlanan 2014 tarihli bir derleme, nematod kontrolünün geleneksel olarak her ata düzenli aralıklarla bir antelmintik verilen tedavi programlarıyla yürütüldüğünü belirtiyor. Bu programlar büyük strongillerin yol açtığı hastalıkları önemli ölçüde azalttı. Ancak yazarlar, özellikle küçük strongiller olan siyatostominlerde antelmintik direncine büyük katkıda bulunduklarını söylüyor. Üç ilaç sınıfından ikisine karşı direnç yaygın.

Merck Veterinary Manual bunu açıkça ifade ediyor: Atlarda parazit kontrolü önerileri, genellikle dönüşümlü bir program izleyen geleneksel koruyucu tedavilerden izlemeye dayalı yaklaşımlara yöneldi. Bu yaklaşımlar mevcut parazitleri, direnç profillerini ve yerel iklimi dikkate alıyor ve AAEP İç Parazit Kontrol Kılavuzu'nda özetleniyor. El kitabı ayrıca sağlıklı atlarda parazit varlığının normal bir durum olduğunu belirtiyor.

Dışkıda yumurta sayımı ve yumurta saçılımı grupları

Cornell University'nin 2023 tarihli bir makalesi AAEP yaklaşımını özetler. Bir gram dışkıda 0 ila 200 yumurta saçan atlar düşük, 201 ila 500 saçanlar orta, 500'den fazla saçanlar ise yüksek düzeyde yumurta saçan gruptadır. Makale, bir sürüdeki yetişkin atların %50 ila 75'inin düşük düzeyde yumurta saçtığını, yalnızca %15 ila 30'unun yüksek parazit yükü taşıdığını ve meradaki yumurtaların yaklaşık %80'ini saçtığını belirtir.

AAEP'nin Mayıs 2024'te güncellenen temel mesajları planı belirler: tüm atlara temel uygulama olarak yılda bir veya iki kez iç parazit tedavisi verin ve yumurta sayımına göre seçilen atları, yani yüksek miktarda strongil yumurtası saçanları, daha sık tedavi edin. Yetişkin atlar için tam kılavuzlar, temel uygulama olarak yılda bir veya iki makrosiklik lakton tedavisi ve atlar yeşil merada otluyorsa tenyalar için yılda en az bir kez prazikuantel önerir. Bulaşma mevsiminde ek tedavi, gram başına 500'den fazla yumurta saçan atlara uygulanır. Dolayısıyla düşük düzeyde yumurta saçan bir at tedavisiz bırakılmaz; temel tedaviyi alır ve ek uygulama yapılmaz. Cornell makalesinin özeti, düşük düzeyde yumurta saçanların tedavisiz bırakıldığını belirtir; bu sayfanın esas aldığı AAEP'nin kendi kılavuzları ise onlara temel tedaviyi verir.

Aynı makale, hiçbir dışkıda yumurta sayımı tekniğinin altın standart olarak belirlenmediğini ve hiçbir iki testin benzer tanısal performans göstermediğini belirtiyor. Önerimiz: Her sayım için aynı laboratuvarı veya kliniği kullanın. Orta düzeyde bir sonuçta ne yapmanız gerektiğini veterinerinize sorun; bu karar uzman değerlendirmesi gerektirir. Sayım, yalnızca o anı gösterir. Merck el kitabı, yumurta sayımlarının göç eden larvalarıyla hastalığa yol açan Strongylus vulgaris'i veya çok sayıda larvanın bağırsak duvarından çıkmasıyla oluşan larval siyatostominozu teşhis edemediğini de ekliyor.

Taylar ve genç atlar

Taylar için ayrı bir plan gerekir. Merck el kitabına göre askarit yükü taylar yaklaşık 5 aylıkken en yüksek düzeye ulaşır; ardından bağışıklık enfeksiyonu temizlemeye başlar. Güncel öneriler, sütten kesilmeden önce yaklaşık 2 ve 5 aylıkken askaritlere yönelik iki tedavi uygulanmasını öngörüyor. Askaritler genç atlarda acil bakım gerektiren ince bağırsak tıkanmalarına yol açabilir.

Merck'in at sahiplerine yönelik bölümü, tedaviye yaklaşık 8 haftalıkken başlanmasını ve bir yaşına gelene kadar 6 ila 8 haftalık aralıklarla tekrarlanmasını anlatıyor. İki Merck sayfası farklı bilgiler veriyor. Bu da tayınızın planını çiftliğinizi tanıyan veterinerinizin hazırlaması için bir başka neden.

Veterinerlerin belirlediği tenya ve at sineği larvası tedavi zamanları

Merck el kitabına göre tenyalara yönelik güncel öneriler, çoğu çiftlikte yılda en az bir kez, sonbaharda tedavi uygulanması yönünde. Çiftlikte enfeksiyon baskısının yüksek olması veya tenyaya bağlı kolik görülmesi, daha sık tedaviyi haklı kılabilir. Tenya yumurtaları dışkı örneğinde her zaman görülmez; bu nedenle birden fazla örnek veya antikor testi gerekebilir.

Mide sineği larvaları için at sahiplerine yönelik bölüm, veterinerinizin yerel çevre koşullarına ve mide sineği mevsimine göre bir tedavi programı önereceğini belirtiyor.

Mera, gübre ve tutulması gereken kayıtlar

Merck, padok ve meralardan dışkının uzaklaştırılmasının parazit kontrolüne yardımcı olduğunu ve gereken tedavi sayısını azaltabileceğini belirtiyor. Dışkı incelemeleri de parazit tedavisi protokolünün hâlâ işe yarayıp yaramadığını kontrol etmek için kullanılıyor. 2018’de Kentucky'deki 28 çiftlikte yapılan bir araştırma, AAEP önerilerine rağmen 160 attan yalnızca 17’sine dışkıda yumurta sayımı yapıldığını, 65’ine ise dönüşümlü parazit tedavisi uygulandığını gösterdi.

Kendi önerimiz olan kayıt listesi: Her tedavinin tarihi ve ürünü, her yumurta sayımının laboratuvarı ve tarihi, atın yaşı ve ağırlığı, bulunduğu mera veya grup ve genel durumundaki her değişiklik. Böyle bir kayıt, veterinerinizin bir ürünün hâlâ işe yarayıp yaramadığını ve aynı atın sürekli yüksek saçılım grubunda çıkıp çıkmadığını değerlendirmesini sağlar.

Veterineri ne zaman aramalısınız?

Kilo kaybı, genel durumda bozulma, ishal veya tekrarlayan kolik durumunda veterinerinizi arayın. Merck bunları daha ağır enfeksiyonların belirtileri olarak sıralıyor ve tekrarlayan koliğin tenyalarda daha olası olduğunu belirtiyor. Taylarda kolik görülürse vakit kaybetmeden arayın; genç atlarda askarit kaynaklı tıkanmalar acil tedavi gerektirir.

Tahmine dayanarak parazit ilacı satın alıp vermeyin. Direnç, ilaç seçimi ve zamanlama veteriner değerlendirmesi gerektirir; dozları da veterinerinize sormalısınız.