Yaşlı at besleme: dişler, kilo ve doğru yem

Önce dişleri kontrol edin

Merck Veterinary Manual, diş sorunlarının iştah veya kilo kaybının yaygın nedenleri olduğunu belirtir. Belirtiler arasında yavaş yeme, çiğnerken durma, başı bir yana eğme, kısmen çiğnenmiş yem yumaklarını ağızdan düşürme ve dışkıda çiğnenmemiş tahıl bulunması yer alır. Yemi çiğnemeden yutan atlarda hazımsızlık, kolik veya yemek borusu tıkanıklığı gelişebilir.

Bir beslenme şirketi olan Kentucky Equine Research (KER), diş köklerinin yaşla birlikte kısaldığını, bu nedenle yaşlı atların dişlerinin çok fazla törpülenmemesi gerektiğini ekler. Ayrıca kesici dişlerini kaybetmiş bir atın ot koparmakta zorlanabileceğini, azı dişi sorunu olan atların ise çoğu zaman merada otlamayı sürdürebildiğini belirtir. ABD'de kamu arazisi tahsisiyle kurulmuş üniversitelerin yayım hizmeti olan Extension Horses ağı da diş yapısının yaşla birlikte bozulduğunu, bu yüzden yaşlı atların daha sık diş kontrolüne ve tedavisine ihtiyaç duyduğunu belirtir. Diş bakımı rehberimiz muayene takvimlerini ele alır.

Atı tartın ve vücut kondisyonunu puanlayın

Merck, 9 puanlık Henneke skalasında vücut kondisyon puanını 4 ile 6 arasında tutacak şekilde yemin ayarlanmasını önerir; bu skalada 7 ve üzeri fazla kilolu sayılır. Ayrıca ağırlık tahmin şeritlerinin ağırlığı genellikle olduğundan düşük gösterdiğini, ancak değişimi takip etmek için yararlı olduğunu belirtir. Merck'e göre at düşük kiloluysa yemi değiştirmeden önce diş sorunu veya ağrı gibi nedenler araştırılmalıdır.

Kilo alımı için Merck, kaloriyi yavaşça yüzde 15 ila 25 artırmayı önerir; 50 libre kilo alımı 30 ila 90 gün sürer ve süreç boyunca vücut ağırlığı her 1 ila 2 haftada bir kontrol edilmelidir. Atı tartı olmadan tartma rehberimiz formülü gösterir. Bizim önerimiz, her ay aynı gün ve aynı yerde ölçüm yapmanız ve sonucu yazmanızdır.

Atın çiğneyemediği kaba yemi değiştirin

Merck, güncel önerilerin kuru madde bazında günde vücut ağırlığının en az yüzde 1,5 ila 2'si kadar kaba yem olduğunu belirtir. Kaba yem; kuru ot, mera otu ve kuru ot küpleri, kuru ot bazlı peletler ile pancar posası gibi alternatifleri içerebilir. 1.000-libre ağırlığındaki bir at için bu, 15 ila 20 libre eder. Merck, kilo aldırmaya yönelik bir beslenmede kaba yem ve konsantre yem toplamının vücut ağırlığının yüzde 2 ila 2,5'i olmasını makul bir hedef olarak görür.

KER, azı dişleri eksikse veya işlevini yerine getiremiyorsa alternatif kaba yem kaynakları önerir: tercihen nemlendirilmiş veya lapa halinde sunulan kuru ot küpleri, kuru ot peletleri, kıyılmış kaba yem ya da pancar posası. Extension Horses da küplerin, peletlerin veya kıyılmış yemin dişleri kötü durumda olan yaşlı atlara yardımcı olabileceğini belirtir. Hâlâ çok sert olan küplerin üzerine su eklenerek yumuşamaları sağlanabilir; kıyılmış kaba yemi nemlendirmek de tozu azaltır. KER, birçok yaşlı atın taze otla iyi beslendiğini, ancak kuru otla beslenmek zorunda kaldıkları kış aylarında kilo kaybettiklerini belirtir.

Yaşlı at yemi ve protein

KER, yaşlı atların genellikle yonca unu, soya kabuğu veya şeker pancarı posası gibi kaba yemler içeren yaşlı at yemleriyle iyi beslendiğini söylüyor. İyi hazırlanmış bir yemin yüzde 12'den fazla lif, yüzde 12 ila 16 protein ve bazılarında yüzde 4 ila 6 ilave yağ içerdiğini belirtiyor. Bu yemlerin normal konsantre yemlerden daha yüksek miktarlarda, daha küçük ve sık öğünlerle verildiğini de ekliyor.

Merck, 20 yaşın üzerindeki atların vücut kondisyonunu ve kaslarını korumak için hafif ila orta düzeyde çalışan atlar kadar proteine ihtiyaç duyabileceğini, ancak protein artırılmadan önce karaciğer ve böbrek işlevlerinin değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Önerimiz, yemi saatler içinde değil, günlere yayarak değiştirmeniz ve protein veya yağ eklemeden önce veterinerinize haber vermenizdir.

Veterinerinizle görüşmeniz gereken belirtiler: PPID ve insülin sorunları

Veterinary Sciences'ta yayımlanan 2022 tarihli bir derleme, hipofizin pars intermedia işlev bozukluğunun (PPID veya atlarda Cushing hastalığı) yaşlı atlardaki en yaygın endokrin bozukluk olduğunu ve 15 yaşın üzerindeki atların yüzde 20 ila 25'ini etkilediğini belirtiyor. Belirtiler arasında uzun tüyler, kas kaybı, sarkık karın, daha fazla su içme ve idrara çıkma, tekrarlayan enfeksiyonlar, halsizlik ve laminitis yer alıyor. Hafif vakalarda yalnızca geç tüy dökümü görülebiliyor. Tanıyı yalnızca veteriner koyabilir.

ECEIM uzlaşı bildirisi, at metabolik sendromunu (EMS), en önemlisi insülin düzensizliği olmak üzere laminitis risk faktörlerinin bir bütünü olarak tanımlıyor. EMS'nin, veterinerinizin uzun vadeli rehberliğinde, esas olarak beslenme ve egzersiz programlarıyla kontrol altına alındığını belirtiyor. KER, Cushing hastalığı veya karaciğer sorunları olan atların normal yaşlanma sürecindeki atlardan farklı beslenmesi gerektiğini söylüyor. Bu nedenle rasyonu yeniden düzenlemeden önce muayene yaptırın.

Su, kış ve öğünler

KER, yaşlı atların soğuk havalarda daha az su içebileceğini, bunun da bağırsak tıkanmasına bağlı koliğe yol açabileceğini söylüyor. Ilık suyla hazırlanan öğünlerin veya eklenen tuzun su içmeyi teşvik edebileceğini belirtiyor. Ayrıca yaşlı atların sürü hiyerarşisinde genellikle alt sıralarda olduğunu ve grup halinde verilen kuru ot veya tahıldan uzaklaştırılabileceğini söylüyor. Bu nedenle atın yemine ne kadar rahat eriştiğini gözlemleyin. Önerimiz: yemek borusu tıkanması, kolik, yemeyi bırakma veya ani kilo kaybı durumunda hemen veterineri arayın.