Ontwormschema voor paarden: eitellingen en gerichte bestrijding

Waarom rotatieschema’s in onbruik raakten

Een overzichtsartikel uit 2014 in Equine Veterinary Journal stelt dat de bestrijding van rondwormen traditioneel gebeurde met behandelingen op vaste intervallen, waarbij elk paard regelmatig een ontwormingsmiddel kreeg. Die programma’s verminderden ziekte door grote strongyliden sterk, maar volgens de auteurs droegen ze aanzienlijk bij aan resistentie tegen ontwormingsmiddelen, vooral bij cyathostominen, de kleine strongyliden. Resistentie tegen twee van de drie klassen ontwormingsmiddelen is wijdverspreid.

Het Merck Veterinary Manual zegt het duidelijk: aanbevelingen voor parasietenbestrijding bij paarden zijn verschoven van traditionele preventieve behandelingen, vaak volgens een rotatieschema, naar een aanpak op basis van monitoring. Die houdt rekening met de aanwezige parasieten, hun resistentieprofiel en het lokale klimaat, en wordt samengevat in de AAEP Internal Parasite Control Guidelines. Het handboek merkt ook op dat de aanwezigheid van parasieten normaal is bij gezonde paarden.

Wormeitellingen en groepen naar ei-uitscheiding

Een artikel uit 2023 van Cornell University vat de AAEP-aanpak samen. Paarden die 0 tot 200 eitjes per gram mest uitscheiden, zijn lage uitscheiders, bij 201 tot 500 zijn ze matige uitscheiders en boven 500 hoge uitscheiders. Volgens het artikel is 50 tot 75% van de volwassen paarden in een kudde een lage uitscheider, en draagt slechts 15 tot 30% een grote wormlast en scheidt die groep ongeveer 80% van de eitjes op de weide uit.

De kernboodschappen van de AAEP, herzien in mei 2024, bepalen het plan: ontworm alle paarden standaard één of twee keer per jaar en behandel geselecteerde paarden vaker op basis van de eitelling, namelijk de paarden die veel strongylideneitjes uitscheiden. Voor volwassen paarden noemen de volledige richtlijnen één of twee behandelingen met macrocyclische lactonen per jaar als basis, met minstens één keer per jaar praziquantel tegen lintworm als de paarden op groen grasland grazen. Verdere behandeling is voor paarden met meer dan 500 eitjes per gram, in het overdrachtsseizoen. Een lage uitscheider blijft dus niet onbehandeld; die krijgt de basisbehandeling en geen extra rondes. De samenvatting van het Cornell-artikel zegt dat lage uitscheiders onbehandeld blijven; de eigen richtlijnen van de AAEP, die deze pagina volgt, geven ze de basisbehandeling.

Hetzelfde artikel stelt dat geen enkele methode voor mest-eitellingen als gouden standaard geldt en dat geen twee tests vergelijkbare diagnostische prestaties leveren. Ons advies: gebruik voor elke telling hetzelfde laboratorium of dezelfde kliniek en vraag je dierenarts wat je bij een matige uitslag moet doen, want dat vraagt om een professionele afweging. Een telling is een momentopname. Het Merck-handboek voegt toe dat eitellingen geen diagnose kunnen stellen van Strongylus vulgaris, die ziekte veroorzaakt door migrerende larven, of van larvale cyathostominose, die ontstaat wanneer veel larven uit de darmwand tevoorschijn komen.

Veulens en jonge paarden

Veulens krijgen een eigen plan. Volgens het Merck-handboek piekt de spoelwormbelasting wanneer veulens ongeveer 5 maanden oud zijn. Daarna begint de afweer de infectie op te ruimen. De huidige aanbevelingen zijn om vóór het spenen tweemaal tegen spoelwormen te behandelen, op een leeftijd van ongeveer 2 en 5 maanden. Spoelwormen kunnen bij jonge paarden verstoppingen van de dunne darm veroorzaken die spoedzorg vereisen.

Het Merck-hoofdstuk voor eigenaren beschrijft een behandeling die rond 8 weken begint en elke 6 tot 8 weken wordt herhaald totdat het paard een jaar oud is. De twee Merck-pagina’s verschillen, wat nog een reden is om het plan voor een veulen door je dierenarts te laten opstellen, die jouw bedrijf kent.

Momenten voor behandeling tegen lintwormen en horzels, bepaald door de dierenarts

Voor lintwormen zijn de huidige aanbevelingen op de meeste bedrijven volgens het Merck-handboek om minstens eenmaal per jaar, in de herfst, te behandelen. Een hoge infectiedruk of koliek door lintwormen op het bedrijf kan vaker behandelen rechtvaardigen. Lintwormeieren zijn niet altijd zichtbaar in een mestmonster, dus meerdere monsters of een antistoffentest kunnen nodig zijn.

Voor horzels staat in het hoofdstuk voor eigenaren dat je dierenarts een behandelprogramma zal aanbevelen op basis van je lokale omgeving en het horzelseizoen.

Weide, mest en wat je moet bijhouden

Merck merkt op dat mest verwijderen uit paddocks en weiden helpt bij de bestrijding en het aantal benodigde behandelingen kan verminderen. Mestonderzoek wordt gebruikt om te controleren of een ontwormingsprotocol nog werkt. Uit een onderzoek uit 2018 op 28 bedrijven in Kentucky bleek dat, ondanks het advies van de AAEP, slechts 17 van de 160 paarden een mest-eitelling hadden gehad en 65 volgens een rotatieschema werden ontwormd.

Wat je kunt bijhouden, als onze eigen suggestie: de datum en het middel van elke behandeling, elke eitelling met het laboratorium en de datum, de leeftijd en het gewicht van het paard, de weide of groep waarin het leeft en elke verandering in conditie. Met zo’n overzicht kan je dierenarts beoordelen of een middel nog werkt en of een paard steeds opnieuw een hoge uitscheider blijkt te zijn.

Wanneer je de dierenarts moet bellen

Bel je dierenarts bij gewichtsverlies, verlies van conditie, diarree of herhaalde koliek. Merck noemt dit tekenen van zwaardere infecties en stelt dat terugkerende koliek vaker voorkomt bij lintwormen. Bel bij veulens met koliek snel, want verstoppingen door spoelwormen bij jonge paarden vereisen een spoedbehandeling.

Koop en geef geen ontwormingsmiddelen op basis van een gok. Resistentie, de keuze van het middel en het behandelmoment vragen om het oordeel van een dierenarts. Bespreek de dosering dus met je dierenarts.