Het FODMAP-arme dieet: hoe het werkt, wie het helpt en hoe je begint

Wat FODMAP's zijn

FODMAP staat voor fermenteerbare oligosachariden, disachariden, monosachariden en polyolen. Het zijn koolhydraten met korte ketens die de dunne darm slecht opneemt. Een overzichtsartikel in het Journal of Gastroenterology and Hepatology noemt de groepen: fructose, lactose, fructanen en galactanen, en polyolen.

Het idee is dat deze koolhydraten extra water en fermenteerbaar materiaal in de darm brengen. Dat kan de darm uitrekken en bij mensen met een gevoelige darm gasvorming, een opgeblazen gevoel en pijn veroorzaken. NIDDK noemt enkele voorbeelden: appels, peren en mango, bonen, kool, knoflook en uien, en suikeralcoholen zoals sorbitol en xylitol.

De drie fasen

Het dieet is niet simpelweg een lijst met verboden voedingsmiddelen. Het heeft drie stappen, en om de middelste draait het.

• Eliminatie: je laat FODMAP-rijke voeding korte tijd weg om te zien of je klachten afnemen. Het onderzoek dat in Gastroenterology is gepubliceerd, duurde 21 dagen. NIDDK adviseert om het een paar weken te proberen.
• Herintroductie: als je je beter voelt, voeg je FODMAP-groepen één voor één weer toe, in een afgemeten hoeveelheid, en noteer je je reactie. Volgens NIDDK kun je sommige van deze voedingsmiddelen mogelijk zonder klachten eten.
• Onderhoud, soms personalisatie genoemd: je eet zo gevarieerd mogelijk en vermijdt alleen de groepen en hoeveelheden die telkens klachten veroorzaken.

Wat het onderzoek zegt

In een gerandomiseerd, gecontroleerd, enkelblind cross-overonderzoek in Gastroenterology (Halmos 2014) volgden 30 mensen met PDS zowel een FODMAP-arm dieet als een gebruikelijk Australisch dieet, elk gedurende 21 dagen. De totale symptoomscores waren lager bij het FODMAP-arme dieet dan bij het gebruikelijke dieet, dat 44,9 scoorde op een schaal van 100 mm. Ook een opgeblazen gevoel, pijn en winderigheid namen af. De meeste voeding werd aan de deelnemers verstrekt, wat niet overeenkomt met hoe mensen thuis eten.

Een overzichtsartikel uit 2017 in Gut telde ten minste 10 gerandomiseerde of gerandomiseerde vergelijkende onderzoeken waarin 50% tot 80% van de mensen met PDS op het dieet reageerde, vooral wat betreft een opgeblazen gevoel, winderigheid, diarree en klachten in het algemeen. Hetzelfde artikel merkt op dat het dieet de darmmicrobiota verandert en dat niet bekend is hoe lang dit aanhoudt en of het van belang is.

De richtlijn van het American College of Gastroenterology uit 2021 beveelt aan om mensen met PDS een FODMAP-arm dieet een beperkte tijd te laten proberen om hun klachten als geheel te verbeteren. Let op de woorden beperkte tijd.

Wie eerst naar een arts of diëtist moet

PDS wordt vastgesteld nadat andere aandoeningen zijn overwogen. De ACG-richtlijn adviseert bloedonderzoek naar coeliakie bij mensen met PDS en diarree, en een calprotectinetest van de ontlasting om inflammatoire darmziekten uit te sluiten. NICE adviseert behandelaars om op alarmsignalen te controleren, waaronder tekenen van kanker, voordat ze PDS vaststellen. Begin niet met het dieet om klachten te verklaren die nog niemand heeft onderzocht.

Praat vóór je begint met je arts als er nog geen diagnose is gesteld, als je klachten nieuw zijn of veranderen, of als je iets verontrustends opmerkt. Vraag ook waar je op moet letten.

Een overzichtsartikel uit 2010 in het Journal of Gastroenterology and Hepatology stelt dat het dieet deskundige begeleiding vereist van een diëtist die hierin is opgeleid. Ook NIDDK raadt aan om met een diëtist te praten. Vraag om een diëtist voordat je begint, vooral als je andere aandoeningen hebt of niet goed weet hoe je voedingslijsten moet lezen.

Een korte test, geen manier van leven

De eliminatiefase is bedoeld om kort te duren. Als je in de strenge fase blijft zonder iets opnieuw toe te voegen, blijf je de meest beperkende versie van het dieet volgen. Volgens het overzichtsartikel in Gut is het langetermijneffect van het dieet op darmbacteriën nog niet bekend.

Succes is geen lege voedingslijst. Het is een lijst met de paar voedingsmiddelen en hoeveelheden die je telkens klachten geven, terwijl de rest weer op je bord ligt.

Hoe je het bijhoudt

Een dagboek maakt patronen zichtbaar waar je eerst moest gissen: wat je at, hoeveel, op welk tijdstip en welke klachten je had, ook veranderingen in je ontlasting. Een ontlastingsschaal, zoals de Bristol-schaal, geeft je een gedeelde schaal om ontlasting te beschrijven.

Het stappenplan, met een week om je uitgangssituatie vast te leggen en de herintroductietests, vind je in onze beginnersgids.