Düşük FODMAP diyetinin riskleri: kimler tek başına başlamamalı?

Riskler nelerdir?

Diyet, besin gruplarını tamamen dışladığı için başlıca riskler kısıtlamanın kendisinden kaynaklanır. The Lancet Gastroenterology and Hepatology'de yayımlanan 2024 tarihli bir derleme, besin alımını kısıtlayan ve beslenmenin bütününü kapsayan müdahaleleri etkili ve güvenli biçimde uygulamanın zor olabileceğini, ayrıca yeme bozukluğu riskindeki olası rolleri konusunda endişeler bulunduğunu belirtir. Uygunsuz uygulamanın veya yetersiz izlemenin, yetersiz besin ögesi alımı riski doğurabileceğini de ekler.

Gut'ta yayımlanan 2017 tarihli bir derleme, en az 10 randomize çalışmada diyetin IBS hastalarının 50% ila 80%'inde klinik yanıt sağladığını bildirir. Aynı derleme, bağırsak mikrobiyotası ve metabolomunda büyük değişimler olduğunu, bu değişimlerin süresinin ve klinik öneminin henüz bilinmediğini belirtir. The Lancet'teki derleme, maliyetin de pratik bir risk olduğunu ekler: 4 haftalık bir çalışmada hastaların 82%'si, düşük FODMAP diyetinin ve glutensiz diyetin normal beslenmelerinden daha pahalı olduğunu söylemiştir.

Kimler tek başına başlamamalı?

American Gastroenterological Association'ın 2022 uygulama güncellemesi, kısıtlayıcı diyetler için uygun olmayan kişileri sıralar: belirtileri tetikleyen besinleri az tüketenler, yetersiz beslenme riski taşıyanlar, yeterli gıdaya düzenli erişimi olmayanlar ve yeme bozukluğu veya kontrol altında olmayan psikiyatrik bozukluğu bulunanlar. Gastrointestinal rahatsızlıklarda yeme bozuklukları yaygın olduğu ve sıklıkla gözden kaçtığı için, ayrıntılı beslenme öyküsü alınarak bozulmuş yeme davranışlarının rutin olarak taranmasını kritik bulur.

The Lancet derlemesi, IBS'li yetişkinlerde mevcut olası yeme bozukluğunun tahmini yaygınlığını %2 ile %29, geçmişte tanı konmuş yeme bozukluğunun yaygınlığını ise %9 ile %17 arasında belirtir. Londra'da düşük FODMAP grup programına başlayan 233 kişiyle yapılan bir çalışmada, tarama sonucunda %23'ünün yeme bozukluğu davranışları açısından risk taşıdığı görülmüştür. Bu kişilerin %57'si diyete uyarken diğerlerinde bu oran %35 olmuştur.

Çocuklar ayrı değerlendirilmelidir. ESPGHAN'ın 2022 tarihli görüş bildirisi, IBS'li çocuklarda bu diyet için kanıtların sınırlı olduğunu, diğer sindirim şikâyetleri içinse kanıt bulunmadığını belirtir. Kısıtlayıcı bir diyetin, hassas durumdaki çocuklarda beslenme yeterliliğini etkileyebileceği veya bozulmuş yeme davranışlarını teşvik edebileceği konusunda uyarır. The Lancet derlemesi, değişen beslenme ihtiyaçları ve yetersiz beslenme riski nedeniyle ileri yaştaki yetişkinlere kısıtlayıcı diyetlerin genel olarak dikkatle önerilmesi gerektiğini söyler.

Hamileyseniz veya başka bir rahatsızlığı beslenmeyle yönetiyorsanız, herhangi bir besini kısıtlamadan önce hekiminize danışın. Bu, bir kılavuz ifadesi değil, bizim önerimizdir.

Diyetten önce tanı alın

American College of Gastroenterology kılavuzu, IBS tanısının diğer hastalıkları dışlayarak değil, IBS'yi destekleyen bulgulara dayanarak konmasını önerir. IBS ve ishali olan kişilerde çölyak serolojisi, IBS şüphesi ve ishali olan kişilerde ise inflamatuvar bağırsak hastalığını dışlamak için dışkıda kalprotektin testi önerir. Ardından genel belirtileri iyileştirmek için düşük FODMAP diyetinin sınırlı süreyle denenmesini tavsiye eder.

NIDDK, IBS yerine başka bir sağlık sorununa işaret edebilecek belirtileri sıralar: kansızlık, makattan kanama, kanlı veya siyah ve katranımsı dışkı, kilo kaybı. Bunları bir beslenme günlüğü veya diyetle açıklamaya çalışmayın. Bir doktora bildirin.

Kısa tutun ve planı tamamlayın

AGA, diyetin üç aşaması olduğunu söyler: en fazla 4 ila 6 hafta süren kısıtlama, FODMAP içeren besinleri yeniden ekleme ve kişiselleştirme. Ayrıca her diyet müdahalesinin önceden belirlenen bir süre boyunca uygulanması ve klinik yanıt alınmazsa bırakılarak başka bir tedaviye geçilmesi gerektiğini belirtir. NIDDK de benzer şekilde diyeti birkaç hafta denemeyi, ardından besinleri yavaşça yeniden eklemeyi tarif eder.

Destek önemlidir. The Lancet derlemesi, Kanada'da 80 hastayla yapılan bir ankette diyetisyen desteği almayanların daha azının tedavi amaçlı FODMAP hedefine ulaştığını belirtir. Beslenmenin tamamını değiştiren müdahalelerin birçok dezavantajının, IBS konusunda bilgili bir diyetisyenin önerileriyle azaltılabileceğini de söyler.

Diyet sırasında uyarı işaretleri

The Lancet derlemesi, yeme bozukluğu belirtilerini beslenmeyi kısıtlama, sınırlı çeşitlilik veya uzun süre yemek yememe, ne yenmesi gerektiğine dair kurallarla aşırı meşgul olma ve yiyeceklerle ilgili yoğun korku ya da suçluluk olarak tanımlar. Bunları kilo kaybı ve besin öğesi eksiklikleri izleyebilir; kemik yoğunluğunun azalması gibi bazı etkiler geri döndürülemeyebilir.

Bunlardan herhangi biri size tanıdık geliyorsa veya istemeden kilo veriyorsanız, kısıtlamayı bırakın ve doktorunuzu ya da diyetisyeninizi arayın. Her lokmayı kaydetmek stres yaratmaya başlarsa kayıt tutmayı da bırakın. Bu bizim önerimizdir.