Risico’s van een FODMAP-arm dieet: wie niet alleen moet beginnen

Wat de risico’s zijn

Het dieet sluit hele groepen voedingsmiddelen uit, dus de belangrijkste risico’s komen voort uit de beperking zelf. Een overzichtsartikel uit 2024 in The Lancet Gastroenterology and Hepatology stelt dat interventies die de gehele voeding beperken moeilijk effectief en veilig uit te voeren kunnen zijn, en dat er zorgen zijn over hun rol bij het risico op eetstoornissen. Het voegt toe dat onjuist gebruik of onvoldoende controle kan leiden tot een ontoereikende inname van voedingsstoffen.

Een overzichtsartikel uit 2017 in Gut meldt dat het dieet in minstens 10 gerandomiseerde onderzoeken bij 50% tot 80% van de patiënten met PDS tot een klinische respons leidde. Hetzelfde artikel beschrijft ingrijpende veranderingen in de darmmicrobiota en het metaboloom, en stelt dat de duur en klinische betekenis van die veranderingen nog niet bekend zijn. Het overzichtsartikel in The Lancet noemt kosten als praktisch risico: in een onderzoek van 4 weken zei 82% van de patiënten dat het FODMAP-arme dieet en een glutenvrij dieet duurder waren dan hun gebruikelijke voeding.

Wie er niet alleen aan moet beginnen

De praktijkupdate uit 2022 van de American Gastroenterological Association noemt wie minder geschikt is voor beperkende diëten: mensen die weinig voedingsmiddelen eten die klachten uitlokken, mensen met risico op ondervoeding, mensen zonder zekere toegang tot voldoende voedsel, en mensen met een eetstoornis of een psychiatrische aandoening die niet onder controle is. De update noemt routinematige screening op verstoord eetgedrag via een zorgvuldige voedingsanamnese essentieel, omdat eetstoornissen veel voorkomen en vaak over het hoofd worden gezien bij maag-darmaandoeningen.

Het overzichtsartikel in The Lancet schat de prevalentie van een mogelijke huidige eetstoornis bij volwassenen met PDS op 2% tot 29%, en van een eerder gediagnosticeerde eetstoornis op 9% tot 17%. In een Londens onderzoek onder 233 mensen die met een FODMAP-arm groepsprogramma begonnen, wees screening bij 23% op een risico op eetstoornisgedrag. Van hen hield 57% zich aan het dieet, tegenover 35% van de anderen.

Voor kinderen ligt het anders. Een standpuntdocument van ESPGHAN uit 2022 vond weinig bewijs voor het dieet bij kinderen met PDS en geen bewijs bij andere spijsverteringsklachten. Het waarschuwt dat een beperkend dieet bij kwetsbare kinderen de toereikendheid van de voeding kan aantasten of verstoord eetgedrag kan bevorderen. Het overzichtsartikel in The Lancet stelt dat beperkende diëten bij ouderen doorgaans met voorzichtigheid moeten worden aanbevolen vanwege veranderde voedingsbehoeften en het risico op ondervoeding.

Als je zwanger bent of met voeding een andere aandoening onder controle houdt, overleg dan met je arts voordat je iets beperkt. Dit is ons eigen advies, geen uitspraak uit een richtlijn.

Eerst de diagnose, dan het dieet

De richtlijn van de American College of Gastroenterology stelt voor om PDS vast te stellen met een positieve diagnostische strategie in plaats van door uitsluiting. Daarbij hoort bloedonderzoek naar coeliakie bij mensen met PDS en diarree, en een calprotectinetest van de ontlasting bij mensen met vermoedelijke PDS en diarree, om inflammatoire darmziekten uit te sluiten. Vervolgens beveelt de richtlijn een beperkte proefperiode met een FODMAP-arm dieet aan om de klachten als geheel te verbeteren.

NIDDK noemt symptomen die op een ander gezondheidsprobleem dan PDS kunnen wijzen: bloedarmoede, rectaal bloedverlies, bloederige of zwarte, teerachtige ontlasting en gewichtsverlies. Gebruik geen voedingsdagboek of dieet om die te verklaren. Vertel het aan een arts.

Houd het kort en rond het plan af

Volgens de AGA heeft het dieet drie fasen: beperking gedurende maximaal 4 tot 6 weken, herintroductie van FODMAP-bevattende voeding en personalisatie. De AGA stelt ook dat elke voedingsinterventie een vooraf bepaalde duur moet hebben. Als een klinische respons uitblijft, moet de interventie worden gestopt en een andere behandeling worden gekozen. Ook NIDDK beschrijft een proefperiode van enkele weken, waarna voedingsmiddelen langzaam weer worden toegevoegd.

Begeleiding is belangrijk. Het overzichtsartikel in The Lancet stelt dat in een Canadese enquête onder 80 patiënten minder mensen het therapeutische FODMAP-doel bereikten zonder begeleiding van een diëtist. Veel nadelen van interventies gericht op de gehele voeding kunnen worden verminderd met advies van een diëtist die bekend is met PDS.

Waarschuwingssignalen tijdens het dieet

Het overzichtsartikel in The Lancet beschrijft symptomen van eetstoornissen als het beperken van voeding, weinig variatie of lange perioden zonder eten, een sterke gerichtheid op regels over wat je mag eten, en aanzienlijke angst of schuldgevoelens rond eten. Gewichtsverlies en tekorten aan voedingsstoffen kunnen volgen. Sommige gevolgen, zoals een lagere botdichtheid, zijn mogelijk niet omkeerbaar.

Als je iets hiervan herkent, of als je afvalt zonder dat je dat probeert, stop dan met beperken en bel je arts of diëtist. Als het bijhouden van elke hap stress begint te geven, stop daar dan ook mee. Dit is ons eigen advies.