Hoe je onthoudt wat je leest: wat onderzoek ondersteunt

Wat volgens onderzoek het beste werkt

In 2013 onderzochten Dunlosky en collega's 10 veelgebruikte leertechnieken en beoordeelden ze hoe nuttig elke techniek is. Jezelf toetsen en gespreid oefenen werden als zeer nuttig beoordeeld, omdat ze leerlingen van verschillende leeftijden en niveaus helpen, bij uiteenlopende taken en in echte klaslokalen.

Verdiepende vragen stellen, zelf uitleg geven en afwisselend oefenen werden als matig nuttig beoordeeld, omdat het bewijs beperkter was. Samenvatten, markeren, de sleutelwoordmethode, mentale beelden bij het leren van teksten en herlezen werden als weinig nuttig beoordeeld. Het meeste onderzoek betrof leerlingen en studenten, niet algemene boekenlezers. Zie het dus als het beste beschikbare bewijs, niet als een belofte.

• Hoog: jezelf toetsen, gespreid oefenen.
• Matig: verdiepende vragen stellen, zelf uitleg geven, afwisselend oefenen.
• Laag: samenvatten, markeren, sleutelwoordmethode, mentale beelden, herlezen.

Ophalen uit je geheugen: toets jezelf, lees niet alleen opnieuw

In een experiment uit 2006 bestudeerden studenten prozateksten en deden daarna geheugentests of bestudeerden het materiaal opnieuw. Na 5 minuten herinnerden ze zich meer door opnieuw te studeren. Na 2 dagen en na 1 week herinnerden de studenten die waren getest zich aanzienlijk meer, hoewel opnieuw studeren hun meer vertrouwen gaf.

Bij een boek betekent dat: sluit het en schrijf op wat je je herinnert voordat je opnieuw kijkt. Het gevoel dat je een hoofdstuk kent, is niet hetzelfde als het uit je geheugen kunnen ophalen.

Spreiden: kom terug na een dag, een week, een maand

Vergeten gaat in het begin snel. Een herhaling uit 2015 van Ebbinghaus’ onderzoek naar de vergeetcurve testte het opnieuw leren na 20 minuten, 1 uur, 9 uur, 1 dag, 2 dagen en 31 dagen. De gevonden curve leek op de oorspronkelijke gegevens. Dat onderzoek gebruikte één proefpersoon die lijsten leerde. Het geeft dus een beeld van vergeten, maar is geen onderzoek naar boeken. Het liet ook zien dat de curve niet volkomen vloeiend is, met een stijging vanaf het meetpunt na 24 uur.

Gespreid oefenen is de andere techniek die het team van Dunlosky hoog beoordeelde. De praktische regel is: herhaal snel en daarna met steeds langere tussenpozen. Een tussenpoos van een dag, dan ongeveer een week en dan ongeveer een maand is een redelijk schema, al bewijzen de bronnen niet dat juist die intervallen het beste zijn.

Waarom markeren en herlezen weinig opleveren

Het overzicht vermeldt dat de meeste studenten zeggen vooral te herlezen en te markeren. Toch beoordeelden de auteurs beide als weinig nuttig, omdat ze de prestaties niet consequent verbeteren. Ze raden aan jezelf te testen in plaats van te herlezen.

Met markeren geef je aan wat je tijdens het lezen interessant vond. Het dwingt je niet om later iets uit je geheugen op te halen. Als je graag markeert, gebruik het dan om de drie ideeën te kiezen waarover je jezelf gaat testen.

Een wekelijkse routine van 10 minuten voor boeken

Sluit het boek meteen na een leessessie en schrijf de hoofdgedachte van het hoofdstuk op in één of twee zinnen, plus één voorbeeld en één ding dat je zou kunnen doen. Open daarna het boek en controleer wat je hebt gemist. Dat duurt ongeveer 3 minuten.

Neem één keer per week 10 minuten. Schrijf zonder te kijken op wat je je herinnert van elk boek dat je leest en controleer het daarna. Herhaal ongeveer een dag later de ideeën die je was vergeten. Kies elke maand het ene idee dat je het liefst wilt onthouden en gebruik het in een gesprek of bij een beslissing.

• Na elke sessie: sluit het boek, haal het uit je geheugen op en controleer het daarna.
• Eén keer per week: 10 minuten uit je geheugen ophalen wat je in je boeken hebt gelezen.
• Eén keer per maand: kies één idee en pas het toe.

Waar korte lessen passen

Niet elk boek verdient die routine. Kies de boeken waarvan je de ideeën wilt gebruiken en besteed aan de rest minder aandacht. Een paar goed onthouden ideeën zijn meer waard dan veel vluchtig gelezen ideeën. Een korte les kan een goede eerste kennismaking zijn, omdat je de structuur ziet voordat je aan het hele boek begint. Ook kun je zo snel een idee herhalen dat je wilt onthouden. Een samenvatting lezen vervangt het ophalen uit je geheugen niet, en een samenvatting is niet hetzelfde als het boek.

De lessen van IQumi bevatten één idee, één concreet voorbeeld en één inzicht om mee te nemen. Ze duren minder dan een minuut. Leg de les daarna weg en schrijf het idee zelf op.